Powrot na strona główno Powrót do familoków
Downe i dzisiejsze życie familoków:
Musza pedziec co niy ma tak zle z tymi ginoncymi familokami i slonskom substancjom architektonicznom. Bo som tyz piyknie zadbane familoki i te podworka i ajnfarty, wiela tyz zalezy od samych ludzi kerzy mieszkajom i cy potrafiom sami chociazby trocha zadbac o swoje miejsce, i to tyz bez piyniendzy, bo czasym ino wystyknie posprzontac trocha wokol. Pora pozytywnych fotek ze Nikiszofca kere zech knipsnol lonskigo roku.
Jeszcze ino dodom ze tu ftos slusznie zauwazyl ze ta czerwona cegla familokow to taki tyz symbol. Chciolbych pedziec ze mozna smialo godac o slonskim stylu w architekturze, i niy ino we familokach ale tyz w kamienicach miejskich, budynkach urzytecznosci publicznej, obiektach fabrycznych itp. Czerwona cegla, zwykla czy klinkierowa je prawie niy spotykana w innych czynsciach Polski. Pamiyntom jak przijezdzali rozne ludzie ze Polski na Slonsk i czynsto sie mie pytali czymu u was niy ma domy otynkowane, ino som takie niy skonczone....
Ten styl architektoniczny jest tyz spotykany na polnocy Niymiec. Ale czy w Polsce ftos by sie osmielil pedziec o slonskim stylu w architekturze? Zaprzeczyloby to dotychczasowym stereotypom o ciemnym Slonzoku gorniku, ftory je krupnioki, chlepce ino piwo i opowiado sprosne wice... i to je cala jego kultura. Ale tak nos widzom w Polsce.
Jarek (Slonzok z Niymiec)
Trefiyłach do familokow, co jeszcze zbudowali przed wojnom. W jednej izbie i kuchni, bez kero sie lazło do tyj izby miyszkały taki dwie siostry, starki downo na pyndzyji i rade były, że keryś na nich zajrzoł. Cołki życi robiyły przi krowach i na tych samych polach yno sie właściciele zmiyniali. One rozprowiały o wojnie, downych właścicielach, Rusach, jak wlazły "wyzwolać" ale godały ni o sobie, yno o tym co te krowy wystoły bez wojna i zaroz potym. W tym swoim małym świecie miały wszystko poukłodane na właściwym miejscu i były taki pogodne, jak na to, co w swoim życiu przeszły. Nom sie śpiychało z tym spisowaniym, a one durch rozprowiały, jako kieś wyglondoł kożdy familok, jak sie wszyscy trzimali do kupy i chowali w szopkach kury, kroliki i babucie, wiela uciechy było jak sie świniobici robiyło. Do tego we familoku boł porzondek, kwiotki na łoknach, heklowane abo sztrykowane gardiny.
Ewelina (z Wodzisławia)
Chałpy chyba na cołkim Slonsku som take same, czerwono cegla... A klopsztanga bola u nos na hasioku. I tak mi sie spomnialo, ze zawsze żech tam fikołki robiola, warkoczami po ziymi zamiatalach a potym w doma larmo, ze wosy juzas corne :)
Po ajnfartach w chowanego my sie bawiyli, fajnie bolo za bajtla :) Tyz czasym laza po mojij dzielnicy (teros juz tam niy miyszkom) i pacza co sie kaj zmiyniolo. Jednych familokow juz niy ma - to sie spomna, ze tam jakos kolezanka miyszkala, inksze to ruiny, tak jak we Myslowicach. Zol czasym okropnie, ze tak dziecinstwo kas zniko.
Bacha (z Bytomio)
Fotki Beszada mnom osobiscie wstrzasnyly... przeca to nasze slonzoki tam miyszkajom... a dzieci majom take place do zabawy, ze to lo pomsta do nieba wolo...
klopsztangi nojlepi jeszcze chyba wyglondajom...
Jak tak sie pomyslec ze niy kozdy moze byc inzyniyrym ...i skonczyc studia... to znaczy sie ze mo zyc do konca zycia w takich warunkach?
jo tam ino przy gorkach stoja i pichca...
ale wierzcie mi...takigo smutnego widoku z lokna to bych miec niy chciala...
Wiym ze na Slonsku som piykne miejsca, piykne osiedla ...duzo sie na lepsze zmiynilo... ale czy niy ma zodnego by tym ludziom jakos dol swiatelko w tunelu...
ze idzie inaczy zyc? niz ino w takim...powydzmy jasno ...ubostwie ?
Danuta z Niymiec (downij z Rudy Slonskij)
Fotki naszego kamrata Beszada ze rajzy po Mysłowickich placach, we kożdym z nos prziwołujom spominki. Mimo, iże na tych fotkach som place po kerych żech tyż fyroł, to tak poprowdzie, terazki to cołkiym inkszy świat. Przeca we mojich wspominkach przewożo widok familokow czystych i schludnych. Kożdy dboł niy yno ło swoja siyń, nale tyż ło plac, kery tak poprowdzie kożdygo popołednio stowoł sie dlo dziecek richticznym lunaparkiym.
Niy yno wyglond samuśkich familokow sie rożnił, nale tyż kożdy plac boł inkszy. Do mocki placow przynoleżała yno jedna siyń, toż nikej boł łon tak maluśki, iże stykło yno miejsca na jedyna graczka. A jak kożdy pamiynto boły graczki roztoliczne. Dziołchy skokały po kesterach, zasik chopcy ciepali pijondzami ło mur, eli do kratek i dołkow. Zasik srogie place przinoleżały do naisto srogich familokow. Pojstrzodku takigo placa stoły chlywiki ze chaźlikami, po dachach kerych dziecka lotały. Naszło sie tam tyż ze dwa hasioki i klopsztanga. Jednako tyż panowała tam cołkiym inkszo atmosfera. Skuli tego, iże boło tam dziecek jak na kolonijach, mocka boło tyż roztomajtych chajow. Za bajtla lotało sie po wszyjskich placach, toż i niy boło czasu sie nudzić.
Plac, na kerym jo sie wychowoł wyglondoł jeszcze inakszyj. Niy szło tam najść ani troszyczka gołyj ziymi, bo cołki boł wyflostrowany klinkierowom, a to bez toż, iże boła tam piekarnio. Skuli niyj tyż mom srogo spominek i styknie kebych yno zawrził łoczy, a do dzisiok czuja roztomajte wonidła, kere sie rozłaziły po luft.
Trzamu terazki te stare familoki tak łoszkliwie wyglondajom ? Przeca downiyj tyż miyszkali tam ludzie biydni, nale kożdy wiedzioł co dlo niego noleży. Sami dbali ło porzondek, dźwiyrza ajnfartow i siyniow boły zamykane, a we łoknach niy brakowało szybow. Familoki, pomniki ślonskij ziymi som zaniydbywane przez samuśkich lokatorow. Podug mje bydzie jeszcze gorżij, bo degeneracja tego środowiska je postympujonco.
Johanek - synek z Mysłowic (terazki ze Tychow)
Ja, downij to były te familoki moze i skromne, ale zowdy w siyni czyste, a place fest zadbane. Som żech tyroł ze szmatom co sobota i nikt mie do tego niy zmuszoł - stykło, ze starka jedno slowo rzekła. Niy do pomyślynio był bajzel pod chlywikami. Nawet kole hasioka musiało być czysto.
Pod chałpom na placu stoła ławeczka, kaj sie mogły somsiodki poklachać. Zaś za placym był zielony zegródek z laubeczkom - tam żech spyndzoł cołkie popołednia. Te małe placyki, o kerych szkryflo Johanek tyż miały swój urok. Tam my sie gonili ze szlojdrami, skokali po dachach i bawiyli we wojna, a dziołszki skokały na gumie.
- Beszad z Bieszczadów
Musza wom pedziec ,ze nie wszyjskie familoki tak wyglondajom!!! Jo mom miyszkanie w familoku(a to zech sie musiol wydreptac!)i kaj indzij bych miyszkac nie chciol. Momy maly plac,klopsztanga i nawet z lokna widza komin...huehue..malo tego jo durs mom piece... powiym wom ze teroz miyszkom w "luksusie"ale hnet z mojom roztomilom jada nazot bo ino tam smakuje zur na beztydziyn i rolada w niydziela. Prowda jest tako ze czlowiek wyjedzie to widzi ze nawet lotanie po wongiel moze dac radosc..
Fto pamiynto zapach siyni w lecie,dzieci ftorym nigdy energi do rycynia pod loknami nie braknie... Biyda jest .....ale to ze jest maras to niy wina rzadu a tym bardzij kosciola ino ludzi ...Jak ftos miol czorno na siyni to byla ganba zarozki wszyscy wiedzieli...a na placu to tyz cza bylo ordynung robic bo starziki wyrceli.Jo mom 30 lot wiync to nie bylo tak downo..
Wojtas (ze ślónskich familoków)
BLOKI CZY FAMILOKI
I STAŁA MODNO SIĘ WIELKO PŁYTA,
POMAŁU ZNIKO MIT FAMILOKÓW,
STĄD CHCIOŁECH W SPRAWIE KOGOŚ SIĘ SPYTAĆ:
KAJ MAJOM DZISIOJ CHOWAĆ KRÓLIKI
CI CO SPYNDZAJOM CZAS NA PYNDZYJI?
SKORO JUŻ CAŁKIYM ZNIKŁY CHLYWIKI
A HASIOK STOŁ SIĘ ZSYPYM NICZYIM.
WE FAMILOKACH WSZYJSCY SIĘ ZNALI
JEDYN DRUGIMU KLUCZE ŁODDOWOŁ,
JAK NA URLOPY KAJŚ WYJYŻDŻALI,
ABO JAK CZASYM KTOŚ ZACHOROWOŁ.
NA ZMIANA MYLI SIYNIE I SCHODY,
I WSZYŃDZIE BYŁO CZYSTO AŻ MIŁO.
WELE CHAŁUPY MIELI ŁOGRODY,
A NA ŁAWECZCE SIĘ POGWARZYŁO.
A TERA KOŻDY W BLOKU SIĘ ZAWRZE
NA PORA MOCNYCH ZOMKOW I HOKOW,
ŻODYN SIĘ NIY ZNO,CZORNO JAK W LAGRZE,
BRAKUJE BARDZO NOM FAMILOKÓW.
KIEDYŚ NA PLACU CHOPY SIĘ ZESZLI,
I PRZI KLOPSZTANDZE STÓŁ POSTAWIYLI,
DO SKATA KISTA PIWA PRZINIYŚLI
TAK WOLNE CHWILE FAJNIE SPYNDZIYLI.
DOWNIJ CHOP PRZINIOS WONGLO Z PYWNICY
NAPOLYŁ W PIECU-TO JEST KACHLOKU,
W IZBACH NIY BYŁO NIGDY ZIMNICY,
TAK DOBRZE ŻYŁO SIĘ W FAMILOKU.
A TERA INO JEDYN DRUGIMU
DURCH INO CIYNGIYM CZEGOŚ ZAZDROŚCI.
TO NIY PO ŚLĄSKU,NIY PO NASZYMU.
ZA WIELA ZWADY,ZA DUŻO ZŁOŚCI!
Hynio (z Katowic)
Nasz Slask , Nasz Slask ......umjyro! Ale tego zodyn niy pojmie ,ze tam ,choc co do nikerych ,niby ponuro, brudno, szaro ale tam ludzie mieli czysto! Te ajnfarty, te slodki drewniane na 1szy sztok , co boly zabudowane a zanim sie do kuchnie wlazlo chocby tako malo lauba! A jak zech wlazla do ty kamratki do dom..........to sie swiyciylo az sie patrzi! Jako delofka mjeli wyglancowano , sie swiyciola chocby zdrzadelko! Na jednym zdjynciu , to myslalach, ze to som slodki do dom, do moji kamratki , ale lona mjyszkala kaj indzij!
A te klopsztangi , jak jo sie tam hustala , jake jo kobelitki robiyla ! Lod rana do wieczora na placu a jak ze siyni wylazlach , to prosto na ha-sio-ki! A za nimi bolo koncek murka, trzeba bolo ino fiknoc przez niego a tam tyz hasioki ale juz zarosnione zielskym, a tam byla wielko klopsztanga! Jak zech furgala z ty klopsztangi , tyz dobrze pamjyntom! Jo niy mjyszkala nigdy na familokach ale zawsze wele nich! Niy teraz zech fultla, bo prawie do sztyrech lot , to byly chyba familoki!
Bylo sztyrech somsiadow na jednym sztoku, a w srodku tako malo izbedka, w kery mjyszkala jakos starka! Woda bola ale w doma ino ustympy na dworze! A trocha dali chlywiki na wongel! Kozdy mjyszkol na izbie i kuchni , dzieci mjeli co nikerzy kupa ale , jo niy wiym jak to bolo, ze take malo tych klotkow i to styklo!
Jo mjyszkala do 11-tu lot zawsze na starych domach a roz to mjyszkali my we chalpie po jakims grafie! Niy, niy , ze my byli cos innego! To my dostali ze prezydium ale potym , tyz to prezydium wziyno na Wydzial Zdrowia! Ale tyz moja mama siedziala na placu i heklowala szajbki do kuchni do lokyn , abo cale gardina czy tyz kapy na lozko! Chodziyli my do mojich ciotkow, lone tam durch mjyszkaly , az domy lobalyli! Tam w tych familokach byla naprowdy rodzinno atmosfera!
Patrzalach na tych Twoich zdjynciach , czy niy uwidza kajs , tak pod samym dachym koncek lokynka i tako deseczka a na ni golymbie! Bo fto niy pamjynto tego jak chopy stoli czekali az golymbie z jakigos flugu przilecom, a gwizdali na te golymbie , bo musiol przecams tam wlysc do tego golymbnika! Mjalach ujka i kuzyna , golymbiorze sercym i duszom! Kiedys niy bydzie nic lepszego jak sie stare zdjyncia pologlondac i byc moze zodyn niy uwierzy, ze tak sie na Slonsku mjyszkalo!
Frelka z Niymiec (Hamburg)
[...] Jak my byli jeszcze bajtlami, nigdy nie lubiolech takich szarych jednostajnych dni. Teraz wiem, ze dziecka chcom, zeby se wcionz cosik dzialo, kaj mozna bylo we te „nieznane” uciyc, cosik loglondac i podziwiac a potym w klasie lo tym z kolegami rozprawiac. Czy se na drodze zepsulo jakes auto, czy jechol drogom kole naszyj chaupy szmaciorz z wozym i swoiom chuderlawom szkapom, jak wolol glosno spodzierajonc w lotwarte lokna familokow : stare szmaty, garnze na zur, stare kible... a my mu podrzeźniali. Darł se tyn borok, ale tysz zarozki byly mamulki przy loknach i wolaly swoje najduchy, by przylecialy yno domom po klucz i z chlywika majom wyciongnonc tyn stary kociol abo jeszcze co inkszyjszego. A uzbieralo se tego wiela w tych chlywikach...a bylo tego nieroz duzo, kto chciol, dostowol za pora fynikow i dwa kilo szmot, jedyn nowy gornek, kastrol na pierniki abo blacha do pieca. Ale jak nic nie sprzedol a lodkupiol trocha szmat, to wciskol dzieciom do ryncow pora grosikow, chytol se bicz do rynki, postrzylol z niego, i ruszyl dalyj, wydzierajonc se zaś na calutki glos: szmaty, stare szmaty, stare garnze...
Zycie dziecek we takim wielkim zbiorowisku ludzi jak robotnicze familoki na Slonsku to istnie wielgachne i roznorodne przeżycie jak zjawi se na placu naprzykład taki szlifiorz nozyczek i nozow. Jak fajniscie umiol tyn starzyk groc na flejcie- nie mocie pojencia. Jak rozleg se z daleka glos fujarki, Muterki nasze szykowaly juz noze, nozyczki i stoly juz przy loknie w czystych zopaskach by jak se łon pokorze na placu zarozki slysc na dol i dac mu cosik do lostrzynio.
Byla to tysz okazja dla naszych matek, trocha pogodanio se ze somsiadkami, wyrzać se i łobgodać kogoś, nacieszyć se dobrom nowinom abo tysz pożałowac jak se jakeś i komu przytrafieło nieszczyńście. Ciekawe dla dziecek było naprzykład, jak kańś w okolicy był pogrzyb. W tedy dziecka stoły kole górniczyj orkiestry i podziwiali te czorne mundury muzykantów, ich we wietrze wiejonce na ich czakach czorne pioropusze, a jak Jasica, tyn kapelmeister naszyj kopalniannej orkiestry dzwignoł ta pałeczka, wszyscy zamarli. Muzykanci podnosieli swoje w słońcu se iskrzonce tromby i trompyjty a jak zaczyli grać i równym krokym ruszyli do kościoła, my dziecka śli obok nich, niezważajonc na ta żałoba, i pieknie ustrojone czorne konie, co wiozły tego nieszczyśliwca na wieczne pochowanie. Naturalnie, było to przeżycie które łostawieło we umysłach dziecek głymboke ślady, ale kere po jakim czasie zelżały i przeszło w zapomnienie .
Wielkom radościom było jak se ktoś w somsiedzctwie żynioł. W tedy my dziecka siadywali na takim murku i patrzeli jak we wieczór przed weselem, młodzi ludzie ciepali talyrzami, szklonkami i inkszyjszym szkłym a Zeflik łod Kołodziejki, z naszego domu fajniście groł na harminii, a ta młódka potym roznosieła na takyj tacy keliszki ze sznapsym i czynstowała tych co narobieli ji tyle szkorupów i marasu. Nigdy żech to nie umioł z spokopić, że za maras i szkorupy co ji naciepali, łoni dostali jeszcze gorzoła.
Ale najbardziej my se cieszyli jak słyszelimy z daleka jak jechała straż pożarno do gaszynio. A jak jeszcze z dalekka było widzieć tyn dym i czuli smród co cis se do naszych nosów, lecieli my tak jak inkszo gowiedź paczeć i podziwiać tych bohaterskich chopców co ratowali ludzi i ich dobytek- w tedy warto było żyć na tym świecie! I było ło czym godać przez całe dwa tydnie.
Wielke świento dla nos było tysz jak nasz Rechtór zaniemógł, wicieczka szkolno, obóz charcerski, kolonie... abo tysz jak przyjechoł na nasz plac taki wóz kopalnianny co mioł tako wielgachno czorno beczka na wozie któro miała taki szeroki komin a na zadku mioła uwionzany gruby szlauch kery koniec wrazioł tych chop do naszego domowego szamba.
W tedy my dziecka stoli i podpatrywali co tyn chop wyprawio. Ale łon nie zważoł na nos i w pierw wlos na tyn wóz i naloł trocha ze taki flaszki spyroniu abo inkszyjszyj bynzyny do tego komina, potym skryncioł ze staryj gazety taki dugi łon, podpolół jom i przyłożył do komina. Jezderkusie, co to był za huk! Wszystko se zaczynsło. Ta klapa na kominie pora razy z hukym to se podniosła i opadała by potym przywrzeć do komina na Amyn. Tak powstoł „cug” co wyciongało ze szambo calutke nieczystości co ludziska robiom. Padom wom, ale to śmierdziało chodźby w haziel pieron hachnoł.
To samo zainteresowanie i radość była jak przywozieli chopy kartofle na zima, albo przyjechała fura z wonglym i ściepła je na tako kupa przed łoknym łod pywnicy abo przed chlywikym a potym jeszcze , kiszynie kapusty. Tyn proceder był robiony z istnym łojcowskim znastwym, bo kiszynie kapusty to wielko odpowiedzialność i moi łojcowie zabierali se tak jakby mioł do nos przyjść ksiondz ze kolyndom. Calutke mieszkanie a przeważnie kuchnia była gruntownie myto, a Dylówki były Gruntownie szorowane potym mamulka rozkładała take prześcieradło co łod bielości asz bołały łoczy. Potym Tata moczół przez godzina nogi a jak se je pomoczył Mama dała mu take „ biolutke fusekle” co na nie wdzioł i stanoł se yno na ta biolutko płachta. A potym nom pozwolono kryncić za ta kurbla. Nos było dwóch chopców i każdy chcioł jako pierszy kryncić. Wadzynio było przy tym aż se musił Łociec wrazić i nos spieronić.Take kiszynie trwalo dugo bo i ugniataćłociec musioł dugo. Łon deptoł we tyj beczce a dla wienkszego cienzaru broł se moja siostra na ramienie. Pamiętom jak łona piszczała łod strachu, bo łojciec podskakiwoł... i nawet śpiewoł.
Tukej musza pedzieć, ze szczerym sercym, że Pan Bóg był dla nos dziecek bardzo łaskawy i dboł ło nos, żeby jak najwięcej świecieło takich jasnych dni wśród tyj familokowyj szarzyzny. Takimi wielkymi i jasnymi dniami były tysz: dzień św. Mikołaja, Barbórki, Dzieciondko, Wielkanoc... a właściwie każdo niedziela.
Tera chciołbych wom pedzień co utrwalyło se mie aż tak dugo we mojej pamienci, a w czasach bajtlowskich przyprawiało nos ło strach, ło łoglondanie se za sia czy ftoś se za nami nie czaji, nie wychodzynia jusz kedy zapadoł dnioszek i nadchodzieł tyn ciemnawy okres, kaj se yno strachy, kaj w nocy yno te duchy ludzi bez głów, kaj se zmory i szczigi przez dziurka łod klucza przeciskajom aby nos w nocy dusić, ło duszyczkach co płaczom w nocy za piecym...- tego se nie zapomino calutke życie. Je to bowiem, cosik co i zwionzane je z naszom tradycjiom, kulturom, religiom mitami i porzekładami. A było to tak:
Nasza somsiadka ze przeciwka chowała gynsi. A jak se zbliżała podzim, skubała je ze pierzo. Nazbierało se tego u niej, tego pierzo, trocha dużo, bo jak pedziała, cera bydzie se na Wielkanoc wydować a łona chce ji usypać cztyry poduszki i dwie pierzyny, tosz tysz zagodała moja Muterka czy by nie była tako dobro i przyszła w jedyn dzień na szkubki. Bydzie trocha bab, i Muter moja miała im naszykować trocha do jodła, a kiedy to bydzie,to łona jej jusz powie naprzód.
Conny Ben (z Niymiec)
Powrot na strona główno Powrót do familoków